Η ανάγνωση από μικρή ηλικία δεν χρειάζεται να μοιάζει με μάθημα. Μπορεί να γίνει μια ήρεμη, ευχάριστη στιγμή μέσα στην ημέρα σας, χωρίς να χρειάζεται να ολοκληρώσετε την ιστορία ή να ακολουθείτε συγκεκριμένο πρόγραμμα. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) συστήνει την κοινή ανάγνωση από τη γέννηση, καθώς προσφέρει ευκαιρίες για γλωσσική έκθεση και σύνδεση ανάμεσα στον γονέα και το παιδί.[1]
Πότε μπορείς να ξεκινήσεις να διαβάζεις στο μωρό σου;
Μπορείς να ξεκινήσεις από τις πρώτες ημέρες της ζωής του. Δεν χρειάζεται να περιμένεις μέχρι να καταλαβαίνει τις λέξεις ή να μπορεί να σου απαντήσει.
Στην αρχή, το μωρό ακούει τον ρυθμό και τον τόνο της φωνής σου. Καθώς μεγαλώνει, μπορεί να παρατηρεί περισσότερο τις εικόνες, να αγγίζει τις σελίδες, να κάνει ήχους ή να προσπαθεί να τις γυρίσει.[1]
Δεν αντιδρούν όλα τα μωρά με τον ίδιο τρόπο ούτε ενδιαφέρονται για ένα βιβλίο για την ίδια διάρκεια. Στόχος δεν είναι να πετύχεις κάποιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα σε κάθε ανάγνωση, αλλά να μοιράζεστε μια ευχάριστη εμπειρία.
Πώς να διαβάζεις στο μωρό σου ανάλογα με την ηλικία του
Οι παρακάτω ιδέες είναι ενδεικτικές πρακτικές προτάσεις, ώστε να προσαρμόζεις την ανάγνωση στο ενδιαφέρον και στις αντιδράσεις του μωρού σου. Δεν αποτελούν υποχρεωτικά αναπτυξιακά ορόσημα. Κάθε παιδί έχει τον δικό του τρόπο να συμμετέχει.
Από τη γέννηση έως τους 6 μήνες
Σε αυτή την ηλικία, η φωνή σου και η επαφή μαζί σου είναι σημαντικό μέρος της κοινής ανάγνωσης. Δεν χρειάζεται να διαβάζεις κάθε λέξη ή να ακολουθείς πιστά την ιστορία.
Μπορείς να δοκιμάσεις:
-
Να κρατάς το μωρό σου στην αγκαλιά σου, σε μια άνετη θέση.
-
Να του δείχνεις απλές εικόνες με έντονα χρώματα και αντιθέσεις.
-
Να αλλάζεις ελαφρώς τον τόνο της φωνής σου ή να κάνεις ήχους που σχετίζονται με τις εικόνες.
-
Να του μιλάς για όσα βλέπετε, ακόμη κι αν δεν μπορεί να σου απαντήσει.
-
Να κάνεις μικρές παύσεις, δίνοντάς του χρόνο να παρατηρήσει και να αντιδράσει.
Δεν χρειάζεται να διαβάζεις γρήγορα ή να ολοκληρώνεις το βιβλίο. Μερικές εικόνες και λίγα λεπτά μαζί μπορεί να είναι αρκετά για μια ευχάριστη στιγμή.[1]
Από 6 έως 12 μηνών
Καθώς το μωρό μεγαλώνει, μπορεί να θέλει να αγγίζει το βιβλίο, να χτυπά τις σελίδες, να παρατηρεί συγκεκριμένες εικόνες ή να προσπαθεί να το κρατήσει μόνο του. Το να βάζει αντικείμενα στο στόμα αποτελεί συνηθισμένο τρόπο εξερεύνησης σε αυτή την ηλικία.[1]
Μπορείς να δοκιμάσεις:
-
Να επιλέγεις ανθεκτικά βιβλία από χοντρό χαρτόνι ή κατάλληλα υφασμάτινα βιβλία.
-
Να δείχνεις μια εικόνα και να ονομάζεις αυτό που βλέπετε, όπως «γάτα», «μπάλα» ή «αυτοκίνητο».
-
Να μιμείσαι ήχους ζώων ή άλλους απλούς ήχους.
-
Να αφήνεις το μωρό να δείχνει ή να αγγίζει τις εικόνες που του τραβούν την προσοχή.
-
Να επιστρέφεις στις ίδιες εικόνες ή να διαβάζετε ξανά το αγαπημένο του βιβλίο.
Αν το μωρό θέλει να γυρίσει σε άλλη σελίδα, μπορείς να ακολουθήσεις το ενδιαφέρον του. Η κοινή ανάγνωση δεν χρειάζεται να ακολουθεί πάντα τη σειρά της ιστορίας.[1]
Από 12 έως 24 μηνών
Σε αυτή τη φάση, μπορείς να κάνεις την ανάγνωση πιο διαδραστική, ανάλογα με το ενδιαφέρον του παιδιού. Δεν χρειάζεται να περιμένεις να χρησιμοποιεί λέξεις για να συμμετέχει.
Μερικές ιδέες είναι:
-
Να δείχνεις γνώριμα αντικείμενα στις εικόνες και να τα ονομάζεις.
-
Να χρησιμοποιείς απλές φράσεις, όπως «Το σκυλάκι τρέχει» ή «Πού είναι η μπάλα;».
-
Να περιμένεις λίγο πριν συνεχίσεις, ώστε να δώσεις στο παιδί χρόνο να δείξει, να κάνει έναν ήχο ή να αντιδράσει.
-
Να συνδέεις τις εικόνες με την καθημερινότητά σας, όπως το φαγητό, τα ζώα ή τη βόλτα.
-
Να αφήνεις το παιδί να επιλέγει ανάμεσα σε δύο βιβλία, αν του αρέσει να κάνει αυτή την επιλογή.
Αν το παιδί επαναλαμβάνει έναν ήχο, δείχνει την ίδια εικόνα ή ζητά ξανά το ίδιο βιβλίο, μπορείς να συμμετέχεις σε αυτή την επανάληψη χωρίς να προσπαθείς να προχωρήσεις γρήγορα στην ιστορία. Η ονομασία εικόνων και η χρήση απλών λέξεων είναι πρακτικοί τρόποι να συνδέεις το βιβλίο με τη γλώσσα της καθημερινότητας.[3]
Από 24 έως 36 μηνών
Καθώς το παιδί αρχίζει να συμμετέχει περισσότερο στη συζήτηση, η ανάγνωση μπορεί να περιλαμβάνει απλές ερωτήσεις και μικρές συζητήσεις γύρω από την ιστορία.
Μπορείς να δοκιμάσεις:
-
Να το προσκαλείς να ονομάσει αντικείμενα ή ζώα στις εικόνες, χωρίς να επιμένεις αν δεν θέλει.
-
Να ρωτάς απλές ερωτήσεις, όπως «Τι βλέπεις εδώ;» ή «Πού πήγε το αρκουδάκι;».
-
Να συζητάτε για κάτι που θυμίζει την καθημερινότητά του.
-
Να αφήνεις το παιδί να επιλέγει το βιβλίο που θέλει να διαβάσετε.
-
Να επαναλαμβάνετε αγαπημένες ιστορίες και να του δίνεις χρόνο να συμπληρώνει λέξεις ή φράσεις, αν το επιθυμεί.
Δεν είναι απαραίτητο να απαντά σε όλες τις ερωτήσεις ή να θυμάται την ιστορία. Η ανάγνωση παραμένει μια κοινή δραστηριότητα και όχι μια δοκιμασία κατανόησης. Για περισσότερες ιδέες, μπορείς να συμβουλευτείς τις [οδηγίες της AAP για την κοινή ανάγνωση με παιδιά 2 και 3 ετών][4].
Πώς να επιλέξεις βιβλία για το μωρό σου
Δεν χρειάζεται να έχεις μεγάλη συλλογή βιβλίων. Μερικά βιβλία που μπορείτε να κοιτάζετε και να ξαναδιαβάζετε μαζί είναι αρκετά για να ξεκινήσετε.
Κατά την επιλογή, μπορείς να λάβεις υπόψη:
-
Απλές και ευδιάκριτες εικόνες: Μπορείς να δείχνεις ένα αντικείμενο κάθε φορά και να το ονομάζεις.
-
Ανθεκτικές σελίδες: Τα βιβλία από χοντρό χαρτόνι είναι πρακτικά για μωρά που θέλουν να τα κρατούν και να τα εξερευνούν.
-
Υφές και διαφορετικά στοιχεία: Τα κατάλληλα υφασμάτινα βιβλία μπορούν να προσφέρουν διαφορετικές εμπειρίες εξερεύνησης.
-
Γνώριμα θέματα: Ζώα, αντικείμενα του σπιτιού, φαγητά και καθημερινές δραστηριότητες μπορούν να αποτελέσουν αφορμή για απλές λέξεις και συζητήσεις.
-
Ενδιαφέρον για επανάληψη: Δεν χρειάζεται να αγοράζεις συνεχώς καινούργια βιβλία. Μπορείτε να επιστρέφετε σε όσα αρέσουν στο παιδί.
Η AAP προτείνει ανθεκτικά βιβλία από χοντρό χαρτόνι και υφασμάτινα βιβλία για τα μωρά που θέλουν να τα εξερευνούν με διαφορετικούς τρόπους.[1]
Μια σημείωση για την ασφάλεια: Επίλεγε βιβλία κατάλληλα για την ηλικία του μωρού σου και επίβλεπέ το όσο τα εξερευνά, καθώς μπορεί να τα βάλει στο στόμα του. Έλεγχε τα βιβλία για σκισίματα ή χαλαρά μέρη που θα μπορούσαν να αποσπαστούν και απόσυρέ τα αν χρειάζεται. Η AAP επισημαίνει τον κίνδυνο πνιγμού από μικρά αντικείμενα και αποσπώμενα μέρη, χωρίς να παρέχει ειδικές οδηγίες για φθαρμένα βιβλία.[5]
Τι να κάνεις όταν το μωρό δεν ενδιαφέρεται για το βιβλίο
Δεν θα θέλει πάντα το μωρό σου να κοιτάζει ένα βιβλίο. Μπορεί να απομακρύνει το βλέμμα του, να γκρινιάζει, να προσπαθεί να κινηθεί ή να ενδιαφέρεται περισσότερο για κάτι άλλο γύρω του.
Μπορείς να δοκιμάσεις τα εξής:
-
Σταμάτα όταν δείχνει ότι χρειάζεται διάλειμμα. Δεν χρειάζεται να ολοκληρώσετε την ιστορία.
-
Δοκίμασε ξανά κάποια άλλη στιγμή. Μπορείς να εντάξεις το βιβλίο σε μια ήρεμη στιγμή της ημέρας.
-
Άφησέ το να εξερευνήσει. Μπορεί να θέλει να αγγίξει το βιβλίο ή να κοιτάξει μόνο μία εικόνα.
-
Άλλαξε τον τρόπο ανάγνωσης. Δοκίμασε να δείχνεις εικόνες, να κάνεις ήχους ή να περιγράφεις με απλές λέξεις όσα βλέπετε.
-
Ακολούθησε το ενδιαφέρον του. Αν επιμένει σε μια εικόνα, μπορείτε να μείνετε εκεί αντί να συνεχίσετε την ιστορία.
Η AAP επισημαίνει ότι η κοινή ανάγνωση πρέπει να παραμένει ευχάριστη και όχι αναγκαστική. Αν το μωρό δείχνει ότι χρειάζεται διάλειμμα, δεν είναι απαραίτητο να τελειώσετε το βιβλίο.[1]
Πόση ώρα χρειάζεται να διαβάζεις στο μωρό σου;
Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος χρόνος που πρέπει να συμπληρώνετε σε κάθε ανάγνωση. Μπορείτε να ξεκινήσετε με λίγα λεπτά και να προσαρμόζετε τη διάρκεια ανάλογα με την ηλικία, τη διάθεση και το ενδιαφέρον του παιδιού.
Αν μια μέρα κοιτάξετε μόνο δύο σελίδες, δεν χρειάζεται να προσπαθήσεις να αναπληρώσεις τον χρόνο αργότερα. Αντίστοιχα, όταν το παιδί απολαμβάνει το βιβλίο και θέλει να συνεχίσετε, μπορείτε να παραμείνετε σε αυτή τη δραστηριότητα για περισσότερο.
Μια μικρή καθημερινή συνήθεια μπορεί να σας βοηθήσει να βρίσκετε χρόνο για βιβλία. Για παράδειγμα, μπορείτε να διαβάζετε μετά το παιχνίδι, πριν από τον ύπνο ή σε μια ήρεμη στιγμή μέσα στην ημέρα. Η UNICEF και το NHS προτείνουν την ενσωμάτωση των βιβλίων στην καθημερινότητα και αναφέρουν ενδεικτικά σύντομες καθημερινές περιόδους ανάγνωσης.[2][3] Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει υποχρεωτική ελάχιστη διάρκεια για κάθε μωρό.
Το σημαντικότερο είναι να απολαμβάνετε την ανάγνωση μαζί
Δεν χρειάζεται να περιμένεις μέχρι το μωρό σου να αρχίσει να μιλάει για να βάλετε τα βιβλία στη ζωή σας. Μπορείς να ξεκινήσεις με απλές εικόνες, τη φωνή σου και λίγα λεπτά κοινής προσοχής.
Άφησε το μωρό να εξερευνά, ακολούθησε το ενδιαφέρον του και μην ανησυχείς αν δεν ολοκληρώνετε κάθε ιστορία. Με τον καιρό, τα βιβλία μπορούν να γίνουν μια ευχάριστη συνήθεια που σας προσφέρει ευκαιρίες για επικοινωνία, κοινές στιγμές και ανακάλυψη του κόσμου γύρω σας.
Δεν χρειάζεται να κάνεις κάτι τέλεια. Αρκεί να βρίσκετε τρόπους να απολαμβάνετε αυτή τη μικρή στιγμή μαζί.
Πηγές
[1] American Academy of Pediatrics (AAP), Council on Early Childhood. How to Share Books With Your Baby. Τελευταία ενημέρωση: 29 Σεπτεμβρίου 2024.
https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/baby/Pages/how-to-share-books-with-your-baby.aspx
[2] UNICEF Parenting. How to teach your child to love reading.
https://www.unicef.org/parenting/child-care/teach-your-child-to-love-reading
[3] NHS. Baby and toddler play ideas.
https://www.nhs.uk/baby/babys-development/play-and-learning/baby-and-toddler-play-ideas/
[4] American Academy of Pediatrics (AAP). How to Share Books with Children 2 and 3 Years Old.
https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/toddler/Pages/How-to-Share-Books-with-2-and-3-Year-Olds.aspx
[5] American Academy of Pediatrics (AAP), Council on Injury, Violence & Poison Prevention. Choking Prevention for Babies & Children: What Every Parent Needs to Know.
https://www.healthychildren.org/English/health-issues/injuries-emergencies/Pages/Choking-Prevention.aspx
